RỐI LOẠN GIẤC NGỦ

Mỗi tối trẻ la hét, chạy quanh, quấy khóc khi đến giờ đi ngủ? Đó không phải là "tính khí trẻ", mà có thể là biểu hiện của rối loạn mất ngủ hành vi, một rối loạn giấc ngủ đáng lo ngại nhưng dễ điều trị nếu can thiệp kịp thời.

Liệu pháp nhận thức hành vi cho mất ngủ (CBT-I) được xem là tiêu chuẩn vàng trong điều trị mất ngủ mạn tính, được khuyến nghị bởi Hiệp hội Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM) và nhiều hướng dẫn quốc tế khác [3]. Không giống thuốc ngủ, CBT-I giúp cải thiện giấc ngủ một cách bền vững mà không gây phụ thuộc, thông qua thay đổi nhận thức sai lệch và hành vi duy trì tình trạng mất ngủ. Bài viết này trình bày chi tiết cơ sở khoa học, các thành phần kỹ thuật, lộ trình triển khai, hiệu quả so sánh với thuốc, và các biện pháp hỗ trợ không dùng thuốc giúp tối ưu hóa hiệu quả của CBT-I.

Chẩn đoán đúng mất ngủ mạn tính là bước đầu then chốt trong quá trình điều trị có hiệu quả. Theo hướng dẫn từ Hiệp hội Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM), việc đánh giá cần bài bản, toàn diện và cá thể hóa theo nhiều bước. Bài viết này trình bày quy trình tiếp cận lâm sàng chính quy để chẩn đoán mất ngủ mạn, dựa trên tiêu chuẩn quốc tế ICSD-3 và DSM-5-TR.

Mất ngủ mạn tính không chỉ là kết quả của những căng thẳng tạm thời hay thói quen ngủ không hợp lý. Các nghiên cứu hiện đại cho thấy rằng, mất ngủ kéo dài có liên quan chặt chẽ đến những bất thường trong điều hòa thần kinh, nội tiết và hành vi. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu chi tiết các cơ chế bệnh sinh của mất ngủ, bao gồm mô hình Spielman 3P, lý thuyết hyperarousal (kích hoạt quá mức), và sự mất cân bằng giữa các vùng não điều hòa giấc ngủ như VLPO, orexin và flip-flop switch.

Mất ngủ (insomnia) là một trong những rối loạn giấc ngủ phổ biến nhất, ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới. Tình trạng này không chỉ gây mệt mỏi, giảm năng suất làm việc mà còn có thể là dấu hiệu cảnh báo các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng hơn như trầm cảm, lo âu hoặc bệnh lý mạn tính. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu "mất ngủ là gì" theo định nghĩa khoa học, cách phân loại theo các tiêu chuẩn quốc tế (ICSD-3, DSM-5-TR) và bức tranh dịch tễ học toàn cầu.

Mất ngủ là một trong những rối loạn giấc ngủ phổ biến nhất, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống, sức khỏe thể chất và tâm thần. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp mất ngủ đều giống nhau. Một trong những phân loại quan trọng giúp định hướng chẩn đoán và điều trị là sự phân biệt giữa mất ngủ cấp tính (acute insomnia) và mất ngủ mãn tính (chronic insomnia). Bài viết này trình bày chi tiết sự khác biệt giữa hai thể bệnh này dựa trên tiêu chuẩn quốc tế, cơ chế bệnh sinh, biểu hiện lâm sàng và các chiến lược điều trị phù hợp.