Rối Loạn Giấc Ngủ Do Làm Việc Theo Ca/ Lệch Múi Giờ

Rối loạn giấc ngủ do làm việc theo ca (Shift Work Disorder - SWD) là một bệnh lý ngày càng phổ biến, đặc trưng bởi tình trạng mất ngủ và/hoặc buồn ngủ quá mức liên quan đến lịch làm việc chồng lấn với thời gian ngủ sinh lý. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc mà còn là yếu tố nguy cơ độc lập đối với các bệnh lý chuyển hóa, tim mạch và ung thư.

Lệch múi giờ (jet lag/jet lag disorder) là tình trạng rối loạn nhịp sinh học thường gặp sau khi di chuyển nhanh qua nhiều múi giờ. Jet lag có thể làm giấc ngủ bị xáo trộn, gây buồn ngủ ban ngày và ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc. Nội dung dưới đây tập trung vào cơ chế, biểu hiện lâm sàng và các biện pháp giảm jet lag dựa trên điều chỉnh giấc ngủ – ánh sáng – thói quen sinh hoạt.

Nhịp sinh học là "đồng hồ sinh học" nội tại của cơ thể, lặp lại theo chu kỳ khoảng 24 giờ. Nó điều khiển thời điểm tỉnh táo và buồn ngủ, dựa vào tín hiệu ánh sáng – bóng tối từ môi trường. Trung tâm kiểm soát nhịp sinh học nằm ở vùng não gọi là nhân trên chéo thị (SCN).

Rối loạn giấc ngủ là một nhóm bệnh lý đa dạng và thường gặp. Các rối loạn này ảnh hưởng sâu rộng đến sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Để hỗ trợ chẩn đoán chính xác và điều trị hiệu quả, Hội Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM) đã xây dựng hệ thống Phân loại Quốc tế về Rối loạn Giấc ngủ phiên bản thứ ba (ICSD-3), hiện được sử dụng rộng rãi như một chuẩn phân loại trong y học giấc ngủ. Bài viết này trình bày các nhóm rối loạn giấc ngủ chính theo ICSD-3, đồng thời cung cấp kiến thức nền tảng giúp người bệnh hiểu rõ hơn về tình trạng của mình. [1],[2]

Rối loạn nhịp sinh học ngủ-thức (CRSD) là nhóm các tình trạng đặc trưng bởi sự mất cân bằng giữa đồng hồ sinh học bên trong của một người và môi trường bên ngoài. Sự mất cân bằng này có thể dẫn đến những rối loạn giấc ngủ đáng kể và làm suy giảm chức năng ban ngày. Hiểu về khái niệm, các loại, nguyên nhân, chẩn đoán và điều trị CRSD là rất quan trọng để quản lý hiệu quả các rối loạn này và cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

Nhịp sinh học (Circadian Rhythms) là các quá trình sinh học cơ bản theo chu kỳ khoảng 24 giờ, điều chỉnh các chức năng sinh lý và hành vi khác nhau ở các sinh vật sống. Những nhịp điệu này rất quan trọng để duy trì sự cân bằng nội môi và chức năng tối ưu của cơ thể. Bài viết này đi sâu vào khái niệm về nhịp sinh học, cơ chế cơ bản của chúng và ý nghĩa của chúng đối với sức khỏe và bệnh tật.