ĐIỀU TRỊ

Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ (Obstructive Sleep Apnea – OSA) và béo phì là hai bệnh mạn tính đồng mắc rất thường gặp, có mối quan hệ hai chiều và cùng làm gia tăng nguy cơ tim mạch–chuyển hoá. Béo phì là yếu tố nguy cơ có thể thay đổi mạnh nhất của OSA; ngược lại, OSA gây thiếu oxy gián đoạn và rối loạn cấu trúc giấc ngủ, dẫn đến hoạt hoá giao cảm, viêm hệ thống và rối loạn hormone điều hoà ăn uống, khiến người bệnh tăng thèm ăn, khó giảm cân và dễ tiến triển hội chứng chuyển hoá. Can thiệp giảm cân giúp cải thiện rõ mức độ OSA, trong khi liệu pháp áp lực dương (PAP/CPAP) vẫn là trụ cột để giảm nhanh AHI, cải thiện triệu chứng và giảm gánh nặng thiếu oxy về đêm. Do đó, chăm sóc tối ưu cần mô hình tích hợp “giấc ngủ – chuyển hoá – tim mạch”, trong đó sàng lọc OSA là bắt buộc của quản lý béo phì.

Mất ngủ và lo âu – trầm cảm liên quan với nhau theo mối quan hệ hai chiều. Mất ngủ kéo dài làm tăng nguy cơ khởi phát rối loạn khí sắc/lo âu; trong khi lo âu, trầm cảm và stress duy trì tình trạng kích hoạt quá mức khiến mất ngủ mạn tính hóa. Cách tiếp cận đúng cần đánh giá – điều trị song song cả giấc ngủ và sức khỏe tâm thần, với CBT-I là nền tảng.

Thuốc ngủ có thể là công cụ hữu ích trong trường hợp mất ngủ nghiêm trọng, nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ lạm dụng và lệ thuộc. Để bảo vệ sức khỏe lâu dài, bạn nên ưu tiên các giải pháp không dùng thuốc như CBTi, vệ sinh giấc ngủ, kỹ thuật thư giãn và điều chỉnh nhịp sinh học. Khi bắt buộc phải dùng thuốc, hãy tuân thủ chỉ định và không sử dụng kéo dài.

Rối loạn mất ngủ được định nghĩa trong Phân loại Quốc tế về Rối loạn Giấc ngủ, Phiên bản 3, là tình trạng khó khăn khi bắt đầu hoặc duy trì giấc ngủ, liên quan đến hậu quả ban ngày và không phải do hoàn cảnh môi trường hoặc không đủ điều kiện để ngủ. Rối loạn được xác định là mãn tính khi kéo dài ít nhất ba tháng với tần suất ít nhất ba lần mỗi tuần. 

Positive Airway Pressure (PAP) là phương pháp điều trị hàng đầu cho hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (Obstructive Sleep Apnea – OSA). PAP hoạt động dựa trên nguyên lý cung cấp dòng khí áp lực dương liên tục hoặc thay đổi theo chu kỳ, giúp duy trì sự thông thoáng của đường hô hấp trên suốt chu kỳ hô hấp khi ngủ. Nhiều nghiên cứu lâm sàng cho thấy PAP không chỉ cải thiện triệu chứng mà còn giảm rõ rệt biến cố tim mạch, tăng huyết áp và buồn ngủ ban ngày ở bệnh nhân OSA.

Mất ngủ là một trong những vấn đề phổ biến nhất về giấc ngủ, ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của hàng triệu người trên thế giới. Trong khi nhiều người chọn dùng thuốc an thần để cải thiện giấc ngủ, một giải pháp không dùng thuốc đã được chứng minh là hiệu quả lâu dài trong việc điều trị chứng mất ngủ: CBT-I (Cognitive Behavioral Therapy for Insomnia – Liệu pháp hành vi nhận thức cho mất ngủ).