.png)
Ngưng thở khi ngủ trung ương (Central Sleep Apnea – CSA) là một rối loạn hô hấp liên quan đến giấc ngủ. Ở người mắc CSA, các cơn ngưng thở xảy ra lặp đi lặp lại khi ngủ và thường kèm theo giảm độ bão hòa oxyhemoglobin theo từng đợt.
Khi nào nên nghi ngờ ngưng thở khi ngủ trung ương (CSA)?
Nên nghi ngờ CSA khi bệnh nhân có triệu chứng rối loạn giấc ngủ, đặc biệt là buồn ngủ ban ngày không rõ nguyên nhân hoặc mất ngủ do thức giấc lặp lại, và đồng thời có yếu tố nguy cơ hoặc có nhiều dấu hiệu gợi ý rối loạn hô hấp khi ngủ.
Triệu chứng nào gợi ý ngưng thở khi ngủ trung ương (CSA)?
1) Triệu chứng ban ngày và chất lượng giấc ngủ
Bệnh nhân mắc CSA có thể mô tả:
- Bệnh nhân buồn ngủ quá mức vào ban ngày, hoặc ngược lại bệnh nhân khó ngủ/mất ngủ vì hay thức giấc.
- Bệnh nhân ngủ không ngon và cảm thấy mệt mỏi.
- Bệnh nhân giảm tập trung hoặc khó tập trung.
2) Triệu chứng về đêm liên quan giảm oxy từng đợt
Bệnh nhân có thể gặp:
- Bệnh nhân khó thở kịch phát về đêm (sau cơn ngưng thở có thể xuất hiện giai đoạn thở nhanh bù trừ).
- Bệnh nhân đau đầu buổi sáng.
- Bệnh nhân đau thắt ngực về đêm.
3) Thông tin từ người nằm cùng giường
Người nằm cùng giường có thể ghi nhận:
- Người bệnh có những giai đoạn ngưng thở khi ngủ.
- Trong một số trường hợp, người nhà có thể mô tả nhịp thở dao động theo từng đợt, gồm thở nhanh – thở chậm – ngưng thở.
Yếu tố nguy cơ ngưng thở khi ngủ trung ương và bệnh lý đi kèm cần chú ý
CSA thường đi kèm với một bệnh lý khác. Những bối cảnh thường gặp gồm:
- Bệnh nhân có suy tim, có thể kèm kiểu thở Cheyne–Stokes.
- Bệnh nhân có tiền sử đột quỵ.
- Bệnh nhân đang sử dụng thuốc giảm đau opioid (đặc biệt các loại tác dụng kéo dài).
Chẩn đoán ngưng thở khi ngủ trung ương (CSA) qua xét nghiệm đa ký giấc ngủ (PSG)
Khi nào chỉ định đo đa ký giấc ngủ (PSG)?
Nên chỉ định đo đa ký giấc ngủ (PSG) qua đêm, có người giám sát khi:
- Bệnh nhân có buồn ngủ ban ngày kèm yếu tố nguy cơ (ví dụ suy tim, đột quỵ, sử dụng opioid tác dụng kéo dài) hoặc
- Bệnh nhân có triệu chứng/dấu hiệu gợi ý ví dụ buồn ngủ ban ngày, mất ngủ, đau đầu buổi sáng, đau thắt ngực về đêm, ngưng thở được người khác chứng kiến.
Đa ký giấc ngủ (PSG) giúp xác nhận chẩn đoán như thế nào?
Đa ký giấc ngủ (PSG) giúp xác nhận chẩn đoán bằng cách ghi nhận đồng thời các tín hiệu sinh lý trong khi ngủ, từ đó định danh và phân loại chính xác các rối loạn hô hấp liên quan đến giấc ngủ. PSG được xem là xét nghiệm tiêu chuẩn vàng trong nhóm bệnh lý này.
Theo ICSD-3-TR, chẩn đoán ngưng thở khi ngủ trung ương (CSA) được đặt ra khi tổng số cơn ngưng thở và giảm thở trung ương chiếm >50% tổng số cơn ngưng thở và giảm thở ghi nhận trên PSG.
Chẩn đoán phân biệt: cần phân biệt CSA với những rối loạn nào?
CSA nằm trong nhóm bệnh lý có thể gây buồn ngủ ban ngày và các biểu hiện rối loạn giấc ngủ. Những tình trạng thường được đặt trong chẩn đoán phân biệt gồm:
- Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA)
- Hội chứng cử động chân tay định kỳ khi ngủ (PLMS)
- Rối loạn giấc ngủ do làm việc theo ca luân phiên
- Chứng ngủ rũ
- Bệnh lý hô hấp: bệnh nhân COPD hoặc bệnh phổi hạn chế có thể bị giảm thông khí khi ngủ kèm giảm oxy, gây thức giấc đột ngột và khó thở, tạo cảm giác tương tự CSA.
Tất cả các tình trạng trên đều được phân biệt thông qua PSG, vì PSG cho phép nhìn thấy các kiểu bất thường hô hấp khi ngủ và mối liên quan của chúng với giai đoạn ngủ, nỗ lực hô hấp, lưu lượng khí, oxy máu và nhịp tim.
Kết luận
CSA có thể biểu hiện bằng buồn ngủ ban ngày, mất ngủ, chất lượng giấc ngủ kém, khó tập trung và các triệu chứng về đêm như khó thở kịch phát, đau đầu buổi sáng hoặc đau thắt ngực về đêm. Vì CSA thường đi kèm các bệnh lý nền như suy tim (đặc biệt kiểu thở Cheyne–Stokes), đột quỵ hoặc sử dụng opioid, bác sĩ cần chủ động khai thác bệnh sử và yếu tố nguy cơ. Chẩn đoán CSA đòi hỏi nghi ngờ lâm sàng và xác nhận bằng PSG tại phòng xét nghiệm, đồng thời cần phân biệt với các rối loạn khác cũng gây buồn ngủ và rối loạn giấc ngủ.
Tài liệu tham khảo: UpToDate (2025). Central sleep apnea: Risk factors, clinical presentation, and diagnosis.
