Rối loạn vận động liên quan đến giấc ngủ là một nhóm bệnh lý quan trọng thường gặp trong thực tiễn lâm sàng. Trong đó, rối loạn cử động chi định kỳ (PLMD), còn được gọi là hội chứng giật cơ liên quan đến giấc ngủ hay hội chứng giật cơ ban đêm, là một tình trạng đặc trưng bởi những chuyển động rập khuôn và có tính chu kỳ ở chân hoặc chi trên.

Dịch tễ học

Tỷ lệ mắc rối loạn cử động chân tay định kỳ có sự dao động giữa các quần thể khác nhau. Các ước tính cho thấy tỷ lệ này nằm trong khoảng 4% đến 11% ở người trưởng thành và 5% đến 8% ở trẻ em.

Một nghiên cứu tại châu Âu đã chỉ ra tỷ lệ mắc là 3,9% trong dân số chung, với các yếu tố nguy cơ bao gồm tuổi cao, giới tính nữ, làm việc theo ca, căng thẳng và tiêu thụ caffeine.

Bên cạnh đó, các số liệu cũng cho thấy sự khác biệt về chủng tộc, trong đó người da đen có tỷ lệ mắc chỉ số vận động chi định kỳ trong giấc ngủ (PLMSI) >15 thấp hơn so với người da trắng.

Dù vậy, tình trạng mất ngủ luôn phổ biến hơn ở nhóm có chỉ số PLMS cao, bất kể chủng tộc.

Nguyên nhân và Yếu tố nguy cơ

Hầu hết các trường hợp rối loạn cử động chân tay định kỳ hiếm khi là nguyên phát mà thường liên quan đến các tình trạng y tế khác. Khoảng 80% đến 90% trường hợp PLMD có liên quan đến hội chứng chân không yên (RLS).

Các tình trạng bệnh lý đi kèm khác bao gồm ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, chứng ngủ rũ, rối loạn hành vi REM, tăng urê huyết, u tủy sống và ADHD.

Bên cạnh các bệnh lý đồng mắc, có nhiều yếu tố nguy cơ độc lập khác làm gia tăng tình trạng này:

• Yếu tố di truyền: Các gen như MEIS1, BTBD9 và TOX3 có liên quan mật thiết đến sự gia tăng tỷ lệ mắc bệnh.
• Thiếu hụt vi chất: Tình trạng thiếu sắt và nồng độ ferritin thấp, hoặc hàm lượng magie thấp có thể làm trầm trọng thêm triệu chứng.
• Yếu tố sinh hoạt và thể trạng: Thiếu hoạt động thể chất, hút thuốc lá, béo phì, bệnh tiểu đường.
• Sử dụng thuốc: Việc sử dụng các loại thuốc như thuốc chẹn dopamine, SSRI và TCA có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Kết bài

Nhìn chung, rối loạn cử động chi định kỳ là một tình trạng có liên quan mật thiết đến nhiều yếu tố y tế, di truyền và thói quen sinh hoạt. Việc xác định rõ mức độ phổ biến và nguyên nhân gốc rễ là bước đầu tiên và quan trọng nhất để định hướng cho các đánh giá y tế chuyên sâu hơn.

Nguồn tham khảo:

Joseph V, Nagalli S. Periodic Limb Movement Disorder. [Updated 2023 Feb 14]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-.